رودخانه حفاظت شده سد کرج و انواع ماهیهای آن
رودخانه حفاظت شده سد کرج و انواع ماهیهای آن
با توجه به این که رودخانه کرج به عنوان یکی از پرآب ترین رودخانه های دامنه جنوبی البرز از سال 1346 در ردیف رودخانه های تحت حفاظت سازمان محیط زیست قرار گرفته و از سویی همچنان تامین کننده آب شرب تهران، آب کشاورزی مناطق همجوار و منبع تامین برق کشور است، به لحاظ ساختار بستر و مشخصه های هیدرولوژیکی و برخورداری از پتانسیل های بالقوه زیستی نظیر قدرت خودپالایی چشمگیر و اکسیژن سرشار توانسته به لحاظ بوم شناختی نیز اکوسیستمی در خور زیست انواع پرندگان آبزی و کنارآبزی و آبزیانی که در نوع خود کم نظیر هستند باشد.
این رودخانه که در حدفاصل بیلقان تا دیزین واقع شده و با طول تقریبی 75 کیلومتر از ارتفاعات دیزین کوه خرسنگ سرچشمه می گیرد، در تمام طول مسیر خود از شیب تند دره ها و صخره ها عبور کرده، از ویژگیهای اکولوژیکی رودخانه های کوهستانی کلاس 2 تبعیت نموده و در طول مسیر در
عرض های گوناگون 8 تا 15 متر و ژرفاهای 1 تا 2 متر ظاهر شده است، در انتها به دریاچه نمک واقع درنزدیکی شهر قم می ریزد. دبی متوسط آب رودخانه کرج 17 مترمکعب در ثانیه است که این مقدار در تابستان و پائیز کمتر و در زمستان و اوایل بهار به حداکثر خود می رسد. کندر، کندرآب، دره نمرک-کلنا، دره انگلج(وینه)، دره نوجان، رشک بهشت، شاه دزد، خور، سیجان، چاران، سرزیارت، گوراب،ارنگه، هفت چشمه، آدران- دوران، خوزنکلا، اویزر، نشتارود-کلها، واریان، قصردره( رزکان)، مورود، وصال دره،شلنک، سرک، لانیز، شهرستانک، کلارود-گشتادر-کسیل، گرماب، آزادبر-آسیاب درگاه، سرنساء، ولایترود- دیزین، پی کنار، شیرکمر- سوتک و وارنگه رود، مهمترین سرشاخه های این رودخانه خروشان را تشکیل می دهند. از مهمترین چشمه های تغذیه کننده رودخانه حفاظت شده کرج نیز می توان به
چشمه های سوتک، سفید سوتک، شیرکمر، سیکنو، کریم چال-وارنگه رود، نمرک، جیان-کندر، قل قل چشمه سرزیارت، شاهی خور، هفت چشمه، چشمه دره، قصرناصرالدین شاه- شهرستانک، دره بصال- شهرستانک، بیدار چشمه باغستان و پی کنار اشاره کرد.
جلوهای خاص طبیعی که به یمن همراهی اکوسیستم رودخانه و کوهستان در طول مسیر پدید آمده، فرصتی فراهم آورده تا جاده کرج- چالوس که به موازات این رودخانه توسعه یافته و از شاهراه های پرتردد کشور به شمار می آید به یکی از قطبهای مهم گردشگری به ویژه شاخه اسپرت توریسم تبدیل گردد و همه ساله در فصل صید (اواخر بهار تا اواخر تابستان) پذیرای خیل گردشگرانی باشد که به ورزش ماهیگیری علاقه وافر دارند.
این رودخانه قبلا تمامی باغات شهرکرج و منطقه ییلاقی سرحدآباد و شهر شهریار و ساوجبلاغ را آبیاری می کرد ولی در چند سال اخیر به دلیل رشد بی رویه در کلان شهر تهران، میزان عمده آب این رودخانه برای مصرف شرب آب به تهران منتقل می شود.
طبق گزارشات موجود کارشناسی، قزل آلای خال قرمز، قزل آلای رنگین کمان، ماهی خیاطه(لپه)، سس ماهی(لب پهن یا برزم) و ماهی سرمخروطی سیاه فلس (سگ ماهی، عروس ماهی یا مار ماهی) از جمله ماهیان موجود در رودخانه کرج و سیاه ماهی و سفید ماهی از جمله ماهیان موجود در دریاچه پشت سد امیرکبیر بوده اند که مع الاسف اکنون از سویی بدلیل استقرار واحدهای خدماتی، اراضی کشاورزی و مراکز مسکونی روستایی و ورود انواع فاضلابهای شهری و کشاورزی و تهدید زیستگاه و از سویی بدلیل گستردگی منطقه استحفاظی و وسعت حوزه عمل، وانگهی کمبود نیروی انسانی و امکانات که عدم دسترسی به وسایط نقلیه مناسب در راس همه آنها قرار دارد، علیرغم تلاش شبانه روزی محیط بانان از طریق صید غیرمجاز کاهش چشمگیری در جمعیت های برخی از انواع این گونه ها مشاهده شده است.
دریاچه پشت سد امیرکبیر
سد بتونی امیرکبیر موسوم به سد کرج با گنجایشی بالغ بر 205 میلیون متر مکعب، ارتفاع 180 متر از پی، عمق 17 متر از پی ، متوسط آب سالیانه 500 متر مکعب برثانیه و نیز دریاچه ای به طول 14 کیلومتر و حجم مفید 195 میلیون متر مکعب، اولین سد چندمنظوره ایران است که در شمال شهر کرج و در 25 کیلومتری محور کرج-چالوس واقع شده است. دریاچه این سد که بوسیله رودخانه کرج تغذیه می شود یکی از مهمترین زیستگاه های طبیعی ماهی قزل آلای خال قرمز و تنها زیستگاه ماهی کورگونوس است .
طول این دریاچه در زمان تکمیل ظرفیت آب پشت سد به مسافتی بالغ بر 5500 مترمی رسد . این مطلب گویای آن است که در صورت لحاظ نمودن مسائل زیست محیطی و تکیه بر مصوبات شورای عالی امنیت ملی می توان به این دریاچه و روستای واریان به عنوان دهکده توریستی ساحلی مشرف به آن به عنوان یک فرصت در بخش اکوتوریست نگاه کرد.
دریاچه پشت سد تنظیمی خوزنکلا
این سد که در پائین دست سد امیرکبیر و در فاصله 1200 متری از آن قرار دارد. دارای ارتفاع از پی 50 متر بوده و ظرفیت سرریز آن 1450 مترمکعب در ثانیه می باشد.
رودخانه شوراشتهارد